Kabızlık

Haftada 3 kezden daha az dışkılamak ve dışkının sert, kuru, küçük parçalar halinde olması, dışkılama esnasında güçlük veya ağrı hissi kabızlık (veya peklik, konstipasyon) olarak adlandırılır.

Kabızlık

Haftada 3 kezden daha az dışkılamak ve dışkının sert, kuru, küçük parçalar halinde olması, dışkılama esnasında güçlük veya ağrı hissi kabızlık (veya peklik, konstipasyon) olarak adlandırılır.

Admin
Admin
06 Haziran 2017 Salı 14:28
889 Okunma
Kabızlık

Haftada 3 kezden daha az dışkılamak ve dışkının sert, kuru, küçük parçalar halinde olması, dışkılama esnasında güçlük veya ağrı hissi kabızlık (veya peklik, konstipasyon) olarak adlandırılır.

Çoğumuz hergün dışkılama olmadığında bunu kabızlık olarak nitelendiririz. Oysa herkesin dışkılama alışkanlığı farklıdır. Kimi insan günde 3 kez dışkılarken kimi ise haftada 3 kez dışkılayabilir.

Kabızlık çoğunlukla kısa sürer ve tehlikeli değildir. Kabızlığı önlemek veya rahatlatmak için çeşitli önlemler alınabilir.

Kabızlık en yaygın mide barsak belirtilerinden biridir.

Kabızlık her yaş ve popülasyonda yaygındır, ancak ;

Kadınlarda, özellikle gebelik sırasında veya doğumdan sonra
Daha yaşlı yetişkinlerde
Düşük gelirli insanlarda
Herhangi bir ameliyat geçirmiş olanlarda
Depresyon tedavisi için ilaç ya da  kırık bir kemik, çekilmiş bir diş veya sırt ağrısı gibi şeylerden kurtulmak için ağrı kesici kullananlarda daha sık görülmektedir.

Kabızlık komplikasyonları nelerdir?

Kronik veya uzun süreli kabızlık, hemoroid, anal fissür, rektal prolapsus veya dışkı impaksiyonu gibi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Hemoroid

Hemoroid rektumun alt kısmında veya anüs çevresindeki damarların şişmesi ve iltihaplanmasıdır. Kabızlık hemoroide neden olabilir. Hemoroid varsa rektumda kanama olabilir. Dışkıda, tuvalet kağıdında veya dışkıladıktan sonra tuvalette parlak kırmızı kan  rektumda kanamayı işaret eder.

Anal fissürler

Anal fissürler, anüs içinde kaşıntı, ağrı veya kanamaya neden olabilecek küçük çatlaklardır.

Rektal prolapsus

Rektumun esneyerek makat dışına sarkması rektal prolapsus olarak adlandırılır. Kabızlık rektal prolapsusa neden olabilir. Rektal prolapsus anüsten mukus sızmasına neden olabilir. Kabızlık öyküsü olan yaşlı erişkinlerde rektum prolapsusa sık rastlanır ve kadınlarda özellikle de postmenopozal kadınlarda erkeklerden daha sık görülür.

Dışkı impaksiyonu

Dışkı impaksiyonu, dışkının normal barsak hareketleriyle atılamayacak kadar sertleşerek  bağırsaklarda ve rektumda sıkışmasıdır. Dışkı impaksiyonu çocuklarda ve yaşlılarda sık görülür.

Kabızlık belirtileri nelerdir?

Barsak hareketlerinde azalma
Dışkılama zorluğu
Karında ağrı veya şişkinlik

Kabızlık neden olur?

Kabızlık birçok nedenden ötürü olabilir ve kabızlığın aynı anda birden fazla sebebi olabilir. Kabızlığının en yaygın nedenleri arasında

Dışkının kolonda yavaş hareketi
Özellikle kadınlarda pelvik bozukluklarda kolonun boşaltılmasının gecikmesi
Hem IBS hem de kabızlık semptomlarına sahip, IBS-C olarak da adlandırılan irritabl bağırsak sendromu (IBS) formu.


Kabızlık, aşağıdaki etkenlerden dolayı kötüleşebilir:

Düşük lifli diyetler

Lif, dışkının yumuşak kalmasına yardımcı olur. Lifli gıdalarla birlikte bol sıvı tüketilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde, sınırlı miktarda diyet lifi alımı, fiziksel aktivite eksikliği ve kullandıkları ilaçlardan dolayı sıklıkla kabızlık görülür.

Fiziksel aktivite eksikliği

Egzersiz yapmamak veya hareketsiz kalmak, kabızlığa neden olabilir. 

İlaçlar

Başka sağlık sorunlarının tedavisi  için kullanılan bazı ilaçlar kabızlığa neden olabilir. Kabızlığa neden olan ilaçlar arasındaAlüminyum ve kalsiyum içeren mide asidini nötralize eden antasitler
Antikolinerjikler-bağırsaktaki kas spazmlarını tedavi etmek için kullanılırlar
Antikonvülzanlar - beyindeki anormal elektriksel aktiviteyi azaltmak ve nöbetleri önlemek için  kullanılırlar
Antispazmodikler-bağırsaklardaki kas spazmlarını azaltmak için kullanılırlar
Kalsiyum kanal blokerleri - yüksek tansiyon ve kalp hastalığını tedavi etmek için kullanılırlar
Diüretikler-böbreklerin kandan sıvıyı almasına yardımcı olmak için kullanılırlar
Demir takviyeleri - kanda yüksek demir seviyeleri oluşturmak için kullanılırlar
Parkinson hastalığını tedavi etmek için kullanılan ilaçlar
Narkotikler-şiddetli ağrı tedavisinde kullanılırlar
Depresyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar

Yaşam değişiklikleri veya günlük rutin değişiklikler

Kabızlık hayatınız veya günlük rutiniz değiştiğinde de oluşabilir. Örneğin, Seyahat esnasında,Hamilelikte,Yaşlandıkça

Dışkılama isteğini görmezden gelmek

Dışkılama dürtüsü geldiğinde bunu görmezden gelerseniz, zamanla dışkılama alışkanlığınızı bozabilirsiniz. Örneğin evinizin dışındaki tuvaletleri kullanmak istemiyorsanız, bir tuvalete girme imkanınız yok ya da çok meşgul iseniz dışkılamayı ertelersiniz. Bu alışkanlık kabızlığa neden olabilir.

Bazı sağlık sorunları

Bazı sağlık problemleri dışkının kolon, rektum veya anüs yoluyla daha yavaş hareket etmesini sağlayarak kabızlığa neden olabilir. Bu sağlık sorunlarının bazıları:

Beyin ve omurganızı etkileyen bozukluklar, örneğin Parkinson hastalığı
Omurilik veya beyin hasarları
Diyabet
Hipotiroidizm dir.

Gastrointestinal (GI) sistem sorunları

Barsak sisteminizi, kolon ve rektumunuzu daraltan problemler kabızlığa neden olabilir. Bu sorunlar:
Tümörler
Iltihaplanma veya şişme, örneğin divertikülit veya iltihaplı bağırsak hastalığı olabilir.

Fonksiyonel GİS rahatsızlıkları

İrritabl barsak sendromu gibi İşlevsel GI rahatsızlıklar kabızlığa neden olabilir.


Tanı

Tıbbi geçmiş: Barsak hareketlerinin sıklığı, kabızlığın ne kadar zamandır sürdüğü, dışkının şekli , dışkıda kan olup olmadığı, yeme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, alınan ilaçlar sorgulanır.


Fiziksel muayene: Yumuşaklık, tıkanıklık veya kan olup olmadığını kontrol etmek için parmakla rektal muayene gerekebilir.

Testler: Belirtilerinizin durumuna göre doktorunuz bazı testler isteyebilir.

Kan testi

Doktorunuz, anemi veya hipotiroidizm gibi kabızlığa neden olabilecek bazı durumları test etmek için sizden bir kan testi isteyebilir.

Esnek sigmoidoskopi veya kolonoskopi

Her iki testte de ucunda küçük bir kamera olan bir esnek tüple, bağırsak yüzeyinin  görüntüsü bir monitöre gönderilir. İşlemler, alt gastrointestinal sistemde ki problemleri gösterebilir.

Bu iki test sırasında doktorunuz ayrıca biyopsi de yapabilir. 

Kolorektal transit çalışmalar

Kolorektal transit çalışmalar, dışkının kolonda ne kadar iyi hareket ettiğini gösteren testlerdir.

Radyopak belirteçler. Bu testte,  röntgen filminde görülebilecek küçük radyoaktif işaretleyici kapsülleri yutulur. Kapsülleri aldıktan 3-7 gün sonra birkaç film çekilir. 

Sintigrafi. Bu test için, radyoaktif maddeler içeren bir yiyecek yenir. Radyoaktif maddenin dozu düşüktür, bu nedenle sintigrafi hücrelerinize zarar vermez. Vücudunuzun dışına yerleştirilen bilgisayar ve özel kameralar,  bağırsaklar üzerinden geçerken radyoaktif maddelerin resimlerini oluşturur.

Anorektal fonksiyon testleri

Anorektal fonksiyon testleri, anüs veya rektumdaki sorunlar gösterebilir.

Anal manometre: Rektumun ne kadar hassas olduğunu ve ne kadar iyi çalıştığını, anüsdeki kasların sızdırmazlığını ve sinir sinyallerine ne kadar iyi cevap verdiklerini kontrol etmek için kullanılan, basınç sensörlü balonlu bir kateter kullanılarak yapılır. Test yaklaşık 30 dakika sürer.

Balon atım testleri, rektum içine yerleştirildikten sonra farklı miktarda su ile doldurulan balonun itilmesi için gerekli süre ölçülerek yapılır. 150 mililitreden daha az su ile dolu bir balonu çıkaramazsanız veya balonu itmek için 1 dakikadan daha uzun süre gerekiyorsa, dışkı çıkartırken bir sorun yaşıyorsunuz demektir.

Defecography

Defekografi, anüs ve rektum etrafındaki bölgenin video röntgen filmidir. Prosedür, bağırsak hareketinizle ilgili problemleri gösterebilir. Test sırasında  rektum röntgende görülebilen yumuşak bir macunla doldurur. Röntgen makinesinin yanında bir tuvalete oturulur. Dışkı tutarmış gibi öncelikle kasları çekip sıkıştırmanız istenir. Ardından, bağırsakları harekete geçirmeniz için  zorlamanız söylenir.

Teşhiste ayrıca alt GIS röntgenleri, manyetik rezonans, bilgisayarlı tomografi gibi yöntemlerde kullanılabilir.

Tedavi:

Beslenme tarzında  değişiklikler

Gün boyunca bol sıvı alın
Daha fazla meyve ve sebze yiyin.
Daha fazla kepek-lif tüketin.

Egzersiz ve yaşam tarzı değişiklikleri

Her gün egzersiz yapmak, kabızlığı önlemeye ve rahatlatmaya yardımcı olabilir.

Aynı zamanda her gün belirli bir saati seçerek tuvalete oturmayı deneyebilirsiniz. Belirli bir saati seçmek, düzenli olarak tuvalet yapmanıza yardımcı olabilir. Örneğin, bazı insanlar, kahvaltıdan sonra 15 ila 45 dakika içinde tuvalete gittiklerinde bağırsak hareketlerine yardımcı olurlar. Yemek yemek kolonunuzda dışkıyı hareketlendirmeye yardımcı olur. Tuvalet için yeterli zaman ayırdığınızdan emin olun, bağırsak hareketi hissettiğinizde hemen tuvaleti  kullanın.

İlaç tedavisi:
Basit önlemlerle çözüm sağlanamayan durumlarda laksatif-müshil ilçları kullanılabilir. Laksatifler:
Kitle Oluşturucu Laksatifler
Basit konstipasyonda birinci tercih olarak kullanılırlar. Sindirilmez ve emilmezler, su tutarak, şişer ve barsakta kitle oluştururlar. Barsak hareketlerini artırırlar. Etkileri 18-24 saatte ortaya çıkmaya başlar. Bol su ile alınmalıdır. Kullanımları en güvenli laksatiflerdir. Ancak kullanımları sırasında  gaz, şişkinlik karın ağrısı görülebilir.
Kepek,  metil selüloz/sodyum karboksimetil selüloz, kalsiyum polikarbofil, psyllium tohumları, agar kitle oluşturucu laksatif örnekleridir.
Osmotik ajanlar. 
Barsaktan emilmezler, dışkının sıvı tutmasına yardımcı olurlar.Dışkıyı yumuşatırlar. Etkileri ağızdan alımları sonrasında 2-3 saat gibi kısa bir sürede ortaya çıkar.Yaşlı yetişkinler ve kalp ya da böbrek yetmezliği olanlar ozmotik ajan alırken dikkatli olmalıdır. Dehidrasyona veya mineral dengesizliğine neden olabilirler. Mannitol, sorbitol, Magnezyum ve sodyum tuzları, polietilen glikol osmotik etkili laksatif örnekleridir.

Yumuşatıcı Laksatifler 
Genellikle ameliyat veya doğumdan sonra önerilirler. Dışkıyı yağlandıran veya nemlendiren tipleri vardır.Yatağa bağımlı kişilerde 6 yaşın altındaki çocuklarda ve yaşlılarda kullanılmamalıdırlar.
Yağlayıcılar: Sıvı vazelin, gliserin, sıvı bitkisel yağlar. Çoğunlukla sindirilmez, emilimleri kısıtlıdır ve dışkıyı ve barsak mukoza yüzeyini yağlayarak dışkının atılımını kolaylaştırırlar. Yağlar basit, ucuz laksatiflerdir. Doktorlar, anorektal tıkanıklığı olan kişiler için yağlayıcıları önerebilir. Enemalar yağlayıcılara örnektir. uzun süre kulaımından kaçınmalıdır.

Nemlendiriciler: Dokuzat sodyum (Dioktil sodyum sülfosüksinat),dokuzat potasyum (Dioktil potasyum sülfosülsilat),dokuzat kalsiyum örneklerdir. Ağızdan alınan, yan etkileri en az olan laksatif ilaçlardandırlar. Kısmen barsaktan emilip safra ile atılırlar. 
Uyarıcılar:
Uyarıcı müshiller,bağırsakların kasılmasına neden olur. Kabız şiddetli veya diğer tedaviler işe yaramadıysa  uyarıcılar kullanılır. Etkileri genellikle 6-12 saat içinde  başlayıp 12-24 saat içinde maksimuma ulaşırlar. Hint yağının etkisi ise 2-3 saat gibi bir sürede ortaya çıkar. uzun süre kullanıldıklarında bağımlılık oluşturabilirler. bisakodil, senozid A/B, senna ekstreleri (senekot), laktuloz, hint yağı örneklerdir.

Reçeteli ilaçlar

Klorid kanal aktivatörü. Uzun süren ya da idiyopatik (nedeni bilinmeyen) irritabl bağırsak sendromunda (IBS) kullanılırlar.Araştırmalar 6 ila 12 aylık kullanımının güvenli olduğunu göstermiştir.  GI kanaldaki sıvıyı arttırır.
Guanilat siklaz-C agonisti. Uzun süren veya idiyopatik kabızlık ile IBS'de bağırsak hareketlerini düzenli hale getirmek için kullanılır.

Biofeedback

Bağırsak hareketlerini kontrol eden kaslarla ilgili sorunlarda,  kasların yeniden eğitimi için biofeedback yaralı olabilir. Biofeedback, bedensel işlevleri ölçmek için özel sensörler kullanır. Bir video monitörü, ölçümleri çizgi grafikler olarak gösterir ve ekipmandan çıkan sesler ne zaman doğru kasları  kullandığınız hakkında bilgi verir. Monitörü izleyerek ve sesleri dinleyerek, kas işlevini nasıl değiştireceğinizi öğrenirsiniz. Evde uygulama kas fonksiyonunu geliştirebilir. Eğitimden fayda sağlamak için 3 ay boyunca pratik yapmanız gerekebilir.

Cerrahi
Rektal prolapsusun neden olduğu bir anorektal tıkanıklığı tedavi etmek için ameliyat gerekebilir. Kolon kasları düzgün çalışmıyorsa, kolonu çıkarmak için ameliyat gerekebilir.

Kaynaklar:

https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/constipation/diagnosis
Güncel Gastroenteroloji 19/5 http://guncel.tgv.org.tr/journal/61/pdf/100391.pdf
 

Resim Telif hakkı: gurb / 123RF Stok Fotoğraf
Yorumlar

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol