Demir

Vücudumuzun büyümesi ve gelişmesi için gereksinim duyduğu en önemli minerallerden biri demir.

Demir

Vücudumuzun büyümesi ve gelişmesi için gereksinim duyduğu en önemli minerallerden biri demir.

Admin
Admin
01 Nisan 2017 Cumartesi 17:30
63 Okunma
Demir

Vücudumuzun büyümesi ve gelişmesi için gereksinim duyduğu en önemli minerallerden biri demir. Gelin bir kez daha demir ile ilgili bilgilerimizi tazeleyelim.
Oksijensiz bir yaşam düşünülemez. Soluduğumuz oksijen yaşamımızı sürdürebilmemiz için tüm vücudumuza dağıtılmak zorunda. İşte demir bu aşamada devreye giriyor. Oksijeni akciğerlerden alıp vücudumuzdaki tüm organlara taşıyan, kırmızı kan hücrelerimizdeki hemoglobin adı verilen proteinin ve kaslara oksijen sağlayan myoglobin adlı proteinin yapımında demir kullanılıyor. Ayrıca bazı hormonlar ve bağ dokusu yapımında da demir kullanılıyor. Yani demir yaşamamız için en önemli hammaddelerden birisi.

Peki yeterince demir alıyormuyuz?

Günlük ihtiyacımız olan demir miktarı, yaşımıza, cinsiyetimize ve çoğunlukla bitki temelli bir diyet kullanıp kullanmadığımıza bağlı. Ortalama önerilen günlük miktarlar aşağıda miligram cinsinden (mg) listeliyoruz. Listeyi incelerken unutmamanız gereken şey et, kümes hayvanları veya deniz ürünlerini yemeyen vejetaryenler listedeki demirin neredeyse iki katı kadarına ihtiyaç duyarlar.

Doğumdan 6 aya kadar: 0.27 mg
Bebekler (7-12 ay): 11 mg
Çocuklar (1-3 yıl): 7 mg
4-8 yaş grubu: 10 mg
Çocuklar (9-13 yaş) 8 mg
Genç kızlar (14-18 yaş) 11 mg
Kızlar (14-18 yaş) 15 mg
Yetişkin erkekler (19-50) yaş 8 mg
Yetişkin kadınlar (19-50) yaş 18 mg
Yetişkinler (51 yaşında ve daha büyük) 8 mg 
Hamileler 27 mg
Emzirme dönemindeki genç kadınlar: 10 mg
Emziren kadınlar: 9 mg

Demir birçok gıdada doğal olarak bulunuyor:

Et, deniz ürünleri ve kümes hayvanları
Demirle kuvvetlendirilmiş kahvaltılık tahıllar ve ekmekler.
Kuru fasulye, mercimek, ıspanak, baklagil ve bezelye.
Kuruyemiş ve kuru kuru meyveler, örneğin kuru üzüm.

Gıdalardaki demir iki formda bulunuyor: Hem demir ve non-hem demir. Non-hem demir, bitkisel gıdalarda ve demirle kuvvetlendirilmiş gıda ürünlerinde bulunuyor. Et, deniz ürünleri ve kanatlı hayvanlar ise her iki formuda barındırıyor. Gıdalarla aldığımız demir ince barsaklarımızın üst kısmından emiliyor. Hem demir hemoglobin kaynaklı demirdir ve ince barsaklarımızdan emilen demirin büyük kısmı hem demirdir. Vücudumuz, bitkisel kaynaklardan aldığımız demiri et, kümes hayvanları, deniz ürünleri ve narenciye, çilek, tatlı biber, domates ve brokoli gibi C vitamini içeren gıdalarla birlikte tükettiğimizde daha iyi emebiliyor. Yukarıdaki vejeteryanların iki kat fazla demire gereksinimi olduğuna dair uyarımızı da işte bu sebeple verdik. Yani yeterli demiri sadece yeşil sebzelerden almak yerine birlikte et ürünleri ve c vitaminli besinler tüketmek demirden yararlanmamızı arttırıyor.

Demirin bir diğer kaynağı da dışarıdan alınan takviyeler.Takviyelerdeki demir çoğunlukla demir sülfat, demirli glukonat, ferrik sitrat veya ferrik sülfat şeklinde. Demir içeren besin takviyelerinin, etiketleri üzerinde çocukların erişiminden uzak tutmaları gerektiğini söyleyen bir uyarı bulunuyor. Bu  uyarıyı göz ardı etmemenizi şiddetle öneriyoruz. Çünkü demir içeren ürünlerin yanlişlikla aşırı dozda alınması, 6 yaşın altındaki çocuklarda ölümcül zehirlenmelere sebep olabiliyor.

Demir ihtiyacı:
Genç kızlar ve adet dönemindeki kadınlar
Hamile kadınlar ve gençler
Bebekler (özellikle prematüre veya düşük doğum ağırlığı varsa)
Sık kan bağışı yapanlar
Kanser, gastrointestinal (GI) rahatsızlıklar veya kalp yetmezliği olan insanlarda artıyor.

Peki gereksinimiz olan demirden daha azını alırsak ne olur?

Kısa vadede  belirgin semptomlara neden olmuyor. Vücut, kaslar, karaciğer, dalak ve kemik iliğinde depoladığı demiri  kullanıyor. Ancak vücutta depolanan demir seviyeleri de düştüğünde demir eksikliği anemisi ortaya çıkıyor. Kırmızı kan hücreleri küçülüyor ve daha az hemoglobin içeriyor. Sonuç olarak kan akciğerlerden vücuda daha az oksijen taşımaya başlıyor. İşte bu aşamada demir eksikliği anemisinin belirtileri olan yorgunluk ve enerji eksikliği, mide-barsak rahatsızlıkları, hafıza ve konsantrasyonda zayıflama, mikropları ve enfeksiyonları savuşturma veya vücut ısısını kontrol etme konusunda yetersizlik oluşuyor. Demir eksikliği anemisi olan bebekler ve çocuklarda öğrenme güçlükleri gelişebiliyor.

Demirin fazlası zararlı mı?

Evet,çok fazla demir alırsanız zararlı olabilir. Sağlıklı insanlarda, özellikle boş mideyle yüksek dozlarda demir takviyelerinin  alınması karın ağrısı, kabızlık, bulantı, kusma ve bayılmaya neden olabilir. Yüksek doz demir çinko emilimini azaltabilir. Aşırı yüksek dozda demir (yüzlerce veya binlerce mg) organ yetmezliği, komaya girme, konvülsiyon ve ölüme neden olabilir. 

Bazı insanlar vücutlarında toksik demir seviyelerine neden olan hemokromatoz adı verilen kalıtsal bir hastalığı vardır. Tedavi edilmezse kalıtsal hemokromatoz hastalığı karaciğer sirozu, karaciğer kanseri ve kalp rahatsızlığı gibi ciddi sorunlara neden olabilir. Bu bozukluğu olan insanlar, demir takviyeleri ve C vitamini takviyeleri kullanmaktan kaçınmalıdır.

Gıdalardaki demir ve diyet takviyelerinin üst limitleri aşağıda listelenmiştir. Unutmayın:Demir eksikliğinizi gidermek için bir süre yüksek dozlara ihtiyaç duyuyor olabilirsiniz ve doktorunuz size bu üst sınırlardan daha fazlasını önerebilir.

Doğumdan 12. aya kadar: 40 mg
Çocuklar 1-13 yaş: 40 mg
Gençler 14-18 yaş: 45 mg
19 yaşından büyük yetişkinler: 45 mg

Sözün özü: Beslenmenizde demiri önemseyin.


Yararlanılan Kaynaklar:
Iron Fact Sheet for Consumers NIH Office of Dietary Supplements (ODS)
 

Resim:

Copyright: robynmac / 123RF Stock Photo

Son Güncelleme: 01.04.2017 17:31
Yorumlar

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol